Profiling en SyRI

Picture ‘Shepard Fairey in London: Big Brother Is Watching YOU‘ by Tim Rich and Lesley Katon, CC BY-NC-ND 2.0.

Systeem Risico Indicatie (SyRI)

Burgers geven veel informatie over zichzelf aan de overheid. Dit doen zij bijvoorbeeld bij het aanvragen van een vergunning of een uitkering, het doen van een belastingaangifte of het sluiten van een huwelijk. Met het Systeem Risico Indicatie (SyRI) – de uitwerking van de Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen (SUWI) – kan de overheid deze gegevens, die wij beschikbaar stellen aan instanties zoals het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV), de Belastingdienst en de Sociale Verzekeringsbank (SVB), ook gebruiken voor andere doeleinden.

SyRI, een instrument dat gebaseerd is op artikel 64 en artikel 65 van de Wet SUWI, maakt het mogelijk dat overheidsdiensten persoonsgegevens uit verschillende bronnen aan elkaar koppelen, zodat aan de hand daarvan verhoogde risico’s fraude kan worden gesignaleerd. Het Systeem is gericht op het voorkomen en bestrijden van fraude op het terrein van onder andere de sociale zekerheids- en arbeidswetten, en de belasting- en premieheffing. Voor een beschrijving van de procedure voor het koppelen van gegevens binnen SyRI, klik hier.

Risicoprofielen

Aan de hand van de gegevens binnen SyRI worden risicoprofielen samengesteld. Als iemand aan dat profiel voldoet, stelt de overheid een verder onderzoek in. Iedereen wordt onderzocht, zonder dat er een gerichte aanwijzing is van frauduleus handelen. Burgers kunnen verdachte in een onderzoek worden dankzij de risico analyse, zonder dat ze hier vanaf weten. Zoals de Volkskrant hierover schreef, de ‘Burger wordt straks doorgelicht zoals het profiel van een crimineel wordt opgesteld.’

De Raad van State (RvS) en de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) hebben zich kritisch uitgelaten over SyRI. De RvS is geschrokken en spreekt in een advies van een ‘vergaande beperking van de persoonlijke levenssfeer.’ De RvS concludeert: ‘Er [is] nauwelijks een persoonsgegeven te bedenken dat niet voor verwerking in aanmerking komt. De opsomming lijkt niet bedoeld om in te perken, maar om zoveel mogelijk armslag te hebben.’ Dit verhoudt zich volgens de RvS niet tot de wettelijke plicht alleen de strikt noodzakelijke gegevens te verzamelen om een doel te bereiken.
Het AP is ook van oordeel ‘dat het […] van belang is dat vooraf een selectie wordt gemaakt van, zo veel mogelijk toegespitste, persoonsgegevens die vervolgens kunnen worden verstrekt aan de minister voor verwerking in SyRI.’

Ook uit meer onverwachte hoek klinkt alarm. Schrijver Tommy Wieringa waarschuwt er voor in zijn Kousbroeklezing: ‘Het Systeem Risico Indicatie bedient zich van volksvijandige software. Zijn controle is permanent. De overheid en de terrorist hebben hun mensbeeld gemeen: er zijn geen onschuldigen.’

Wat doet het PILP?

Het gebruik van ‘profiling’ en het koppelen van al deze gegevens – die burgers niet specifiek voor dit doel hebben afgegeven – verhouden zich moeilijk tot het recht op privacy en andere mensen- en burgerrechten. Samen met het Platform Bescherming Burgerrechten onderzoekt het PILP de juridische mogelijkheden om het gebruik van SyRI door de overheid aan de kaak te stellen. De procedure is in eerste instantie gesteund door Boekx Advocaten en wordt nu behartigd door de advocaten van Deikwijs.

 

 

Foto ‘Shepard Fairey in London: Big Brother Is Watching YOU‘ door Tim Rich en Lesley Katon, CC BY-NC-ND 2.0

 

Updates

In mei 2016 hebben honour studenten van de Universiteit Utrecht de uitkomst van hun onderzoek gepresenteerd aan PILP. Zij onderzochten of de Nederlandse regelgeving in overeenstemming is met de Europese databeschermingsregels en vergeleken het Nederlandse dataverzamelingssysteem en anti-fraudesysteem met dat in Duitsland, Engeland en de Verenigde Staten.

Share on LinkedInShare on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+