Het recht op water

Water is een eerste levensbehoefte

In 2016 werd in Nederland 7500 keer het water van huishoudens afgesloten wegens wanbetaling, na een piekmoment van ruim 10.000 afsluitingen in 2015. Naar schatting bevinden zich hieronder 500 tot 750 gezinnen met kinderen. Omdat hun ouders de rekeningen niet betaalden, hebben kinderen thuis geen toegang tot drinkwater, kunnen zij zich niet wassen en ook koken wordt praktisch onmogelijk.

Hoe kan dit? Water is een eerste levensbehoefte en een mensenrecht. Dat onderschrijft ook minister Schultz-Van Hagen van Infrastructuur en Milieu. In haar reactie op Kamervragen over de afsluiting van water vanwege wanbetaling zegt zij:

“Dat drinkwater een eerste levensbehoefte is, is nog steeds kabinetsbeleid. De Drinkwaterwet geeft dan ook het recht op toegang tot drinkwater en de verplichting voor drinkwaterbedrijven om het afsluiten van een kleinverbruiker zoveel mogelijk te voorkomen. Dat drinkwater een mensenrecht is, betekent niet dat het gratis zou moeten zijn.”

Mensenrechten geven inderdaad geen recht op gratis drinkwater voor iedereen. Maar de gevolgen van de huidige regeling – kinderen die thuis geen toegang hebben tot drinkwater – stellen de bescherming die mensenrechten bieden wel degelijk op de proef. Kinderen genieten vanwege hun kwetsbaarheid extra bescherming. Overheden dienen daarom het belang van het kind voorop te stellen bij het maken en uitvoeren van beleid.

Kinderen en armoede

Volgens Defence for Children spelen naast het afsluiten van water, problemen zoals het afsluiten van energie, huisuitzettingen en sociale uitsluiting. Kinderen die opgroeien in een arm gezin of een gezin met een laag inkomen, hebben meer kans op een slechte gezondheid, op lager dan gemiddelde schoolresultaten en slecht betaalde banen. Ook lopen deze kinderen een verhoogd risico om in hun volwassen leven met armoede- en schuldenproblematiek in aanraking te komen. Dit heeft niet alleen verstrekkende en langdurige negatieve gevolgen voor het kind zelf, maar op den duur ook voor de maatschappij.

Kinderrechtenverdrag

Het is zeer de vraag of het afsluiten van water bij gezinnen met kinderen strookt met de rechten van het kind, zoals vastgesteld in het Kinderrechtenverdrag van de Verenigde Naties. Volgens artikel 3 van dit Verdrag dient de staat te allen tijde het belang van het kind voorop te stellen. Ook biedt het verdrag middels artikel 24 kinderen expliciet het recht op zuiver drinkwater om ziekte, ondervoeding of verkeerde voeding te bestrijden en hebben kinderen recht op een adequate levensstandaard, zoals is vastgelegd in artikel 27 IVRK.

Hoe is het afsluiten van water geregeld?

Op 1 juli 2018 trad de nieuwe Regeling afsluitbeleid voor kleinverbruikers van drinkwater (hierna: de regeling) in werking. De regeling bevat een verbod op afsluiten wegens wanbetaling bij kwetsbare consumenten met ernstige gezondheidsrisico’s, indien zij een onafhankelijke artsenverklaring hierover kunnen afleggen. Kinderen worden door de regeling echter niet als kwetsbare groep erkend. Deze regeling maakt het dus nog steeds mogelijk om huishoudens met kinderen af te sluiten van water. Nieuw in de regeling is dat huishoudens die zullen worden afgesloten een waterzak van 12 liter ontvangen van het desbetreffende waterbedrijf. Daar moeten zij vier dagen mee doen en wanneer de zak leeg is, zijn ze zelf verantwoordelijk voor het bijvullen van de zak. Dit betekent concreet dat een kind dat is afgesloten van water toegang heeft tot 3 liter water per dag.

Wat doet het PILP?

Het PILP onderzoekt in hoeverre het Nederlands beleid ten aanzien van waterafsluitingen bij gezinnen zich verhoudt tot de mensenrechten, in het bijzonder in het licht van het belang van het kind en het recht op drinkwater voor kinderen. Op dit dossier werkt het PILP samen met deskundigen van de kinderrechtenorganisatie Defence for Children en met advocatenkantoor de Brauw.

In 2014 werd het PILP door de heer J. van Goethem, consulent en voormalig raadslid van de gemeente Emmen, op de hoogte gesteld van de problematiek omtrent het recht op water voor kinderen in Nederland.

Op 4 juni 2015 heeft PILP-NJCM, samen met Defence for Children, de minister om informatie gevraagd over het recht op water voor kinderen. We vroegen de minister daarin ook te reageren op een eerdere brief van de heer J. van Goethem.

Op 22 juni van datzelfde jaar liet de directeur Water en Bodem namens de minister van Infrastructuur en Milieu in een brief aan het PILP weten zich te beraden op een eventuele aanpassing van de destijds geldende regeling.

Inmiddels is per 1 juli 2018 een nieuwe regeling van kracht geworden. Omdat ook de nieuwe regeling nog onvoldoende bescherming biedt, onderzoekt het PILP samen met Defence for Children en advocatenkantoor De Brauw de juridische mogelijkheden om het recht op water voor kinderen te waarborgen.

Onderzoek door studenten

Gabriella Ramdhan, Vyerna Kwakkel and Stina Ihle Amankwah hebben voor het PILP gekeken naar het afsluiten van water bij gezinnen met kinderen in het licht van internationale mensenrechtenverdragen en het Kinderrechtenverdrag. Zij concludeerden dat in het Nederlandse beleid niet voldoende waarborgen zijn opgenomen voor de kinderen, in overeenstemming met het Kinderrechtenverdrag.

Hoewel het onderzoek voor het PILP is uitgevoerd, staat het PILP niet noodzakelijkerwijs achter al de ideeën en conclusies die in de onderzoeken aangevoerd worden.

Updates

Op 1 juli 2018 is de nieuwe regeling aangaande het afsluitbeleid van kleinverbruikers in werking getreden.

Op 22 augustus 2017 heeft SP-kamerlid Jasper van Dijk kamervragen gesteld aan ministers Schultz van Haegen van Infrastructuur en Milieu en minister Klijnsma, staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, over het afsluiten van drinkwater. Op 27 oktober volgde de beantwoording.

In februari 2017 presenteerden de studenten van de Leiden Law Clinic hun onderzoek aan, onder andere, het PILP en Defence for Children tijdens een brainstormsessie. Het PILP zal de resultaten van het onderzoek en de uitkomst van de brainstormsessie gebruiken om onze vervolgstappen te bepalen.

Sinds eind oktober 2016 heeft de Leiden Law Clinic het PILP geholpen bij het uitzoeken in hoeverre het afsluitbeleid van water van huishoudens in Nederland in overeenstemming of in strijd is met de mensen- en kinderrechten. De studenten van de Law Clinic verrichtten onderzoek en schreven een advies, dat door het PILP in de praktijk kan worden gebruikt.

Op 22 juni 2015 heeft de directeur Water en Bodem namens de minister van Infrastructuur en Milieu in een brief aan het PILP gereageerd.

Op 4 juni 2015 heeft PILP-NJCM, samen met Defence for Children, de minister om informatie gevraagd over het recht op water voor kinderen. We vroegen de minister te reageren op de eerdere brief van de heer Van Goethem over het onderwerp.

 

Share on LinkedInShare on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+