Het recht op huisvesting

Huisvesting in Nederland

Wonen en de toegang tot huisvesting zijn belangrijke en actuele thema’s in Nederland. De dakloosheid is in 10 jaar tijd verdubbeld, jongeren zijn gedwongen om lang bij hun ouders te blijven wonen, de wachtlijsten voor een sociale huurwoning groeien snel, en een huis kopen is voor de meeste mensen vanwege de rap stijgende huizenprijzen geen optie. De woningnood is voor steeds meer mensen in Nederland een reëel probleem. De overheid heeft de plicht om huisvesting voor iedereen te verwezenlijken. Het recht op huisvesting is opgenomen in artikel 22 lid 2 van de Nederlandse Grondwet.

Het recht op huisvesting is een mensenrecht

Ook op internationaal niveau wordt het recht op huisvesting erkend. Het recht op huisvesting is een fundamenteel sociaaleconomisch mensenrecht dat onder andere te vinden is in artikel 31 van het Europees Sociaal Handvest en artikel 11 van het Internationaal Verdrag inzake Economische, Sociale en Culturele Rechten. Ook artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens geeft invulling aan dit recht.

De kern van het recht op huisvesting in internationale en Europese verdragen ziet niet alleen op kwantiteit (voldoende huisvesting), maar ook op kwaliteit: huisvesting moet “behoorlijk” zijn. Huisvesting is meer dan simpelweg een dak boven je hoofd. Het recht op behoorlijke huisvesting betekent dat mensen het recht hebben om ergens veilig, vreedzaam en waardig te kunnen leven.

Het is niet makkelijk om dit mensenrecht af te dwingen in een procedure bij de Nederlandse rechter. Er is dan ook nog maar weinig jurisprudentie op het gebied van het recht op huisvesting.

Casus: de Tweebosbuurt in Rotterdam

Het recht op huisvesting speelt een belangrijke rol in een rechtszaak over huisuitzettingen in de Tweebosbuurt in Rotterdam.

De Tweebosbuurt is een buurt in de Afrikaanderwijk op Rotterdam-Zuid. Het is een buurt met veel sociale huurwoningen. In september 2020 deelde woningcorporatie Vestia aan bewoners mee dat de buurt gesloopt zou gaan worden. De meeste sociale huurwoningen maken daarbij plaats voor duurdere woningen, zodat het voor een groot deel van de bewoners niet mogelijk is om naar de buurt terug te keren. De sloop van de buurt past volgens Vestia binnen het Rotterdamse woonbeleid. Dat is vormgegeven in de Woonvisie 2030.

De Woonvisie 2030 heeft als doel om de “sociaaleconomische balans” in de stad te veranderen ten gunste van midden- en hogere inkomensgroepen. Arme(re) mensen zijn dus minder welkom in de stad. Ondanks de landelijke wooncrisis is het Rotterdamse huisvestingsbeleid er op gericht om de voorraad goedkope woningen terug te dringen. Volgens de Woonvisie moeten er in 2030 13,500 betaalbare huizen zijn gesloopt. Dit beleid kan tot gevolg hebben dat mensen met lage inkomens, waaronder naar verhouding veel mensen met een migratieachtergrond, gedwongen worden de stad te verlaten.

Een deel van de bewoners van de Tweebosbuurt is het niet eens met de sloop van hun woningen, en weigert hun woning te verlaten. Om dat af te dwingen stapte Vestia naar de rechter. In januari 2020 besliste de Rotterdamse kantonrechter in een deel van de zaken dat de bewoners niet uit hun huizen mochten worden gezet. Daarbij verwees de rechter expliciet naar het grondrecht op huisvesting, en stelde dat Vestia niet had laten zien dat dit recht “voor alle bewoners van de Tweebosbuurt in het bijzonder en voor alle personen met een smalle beurs in het algemeen voldoende is gewaarborgd.”

De meeste mensen zijn inmiddels uit de buurt vertrokken, maar een deel van de bewoners weigert dit. Hun zaken lopen nu in hoger beroep. Hoewel het gerechtshof Den Haag zich nog niet over de zaak heeft gebogen, is Vestia toch al begonnen met de sloop van de leegstaande woningen in de buurt.

In april 2021 stuurden vijf VN Speciale Rapporteurs, waaronder de VN Speciale Rapporteur voor het recht op huisvesting, een zeer kritische brief naar de gemeente Rotterdam. In deze brief spreken de Rapporteurs hun zorgen uit over een (dreigende) schending van het recht op huisvesting en het recht op non-discriminatie door het Rotterdamse woonbeleid. De VN Speciale Rapporteurs gaan ook in op de situatie in de Tweebosbuurt.

Wat doet het PILP-NJCM?

De casus van de Tweebosbuurt raakt aan de kern van het recht op huisvesting. Het is volgens het PILP-NJCM dan ook belangrijk dat er voldoende gewicht wordt toegekend aan dit fundamentele mensenrecht in de lopende rechtszaak over de huisuitzettingen in de Tweebosbuurt en in de uitspraak van het gerechtshof (zie hierboven).

Het PILP-NJCM heeft daarom een amicus curiae (een soort opiniebrief) geschreven aan het gerechtshof Den Haag. In deze brief zet het PILP-NJCM uiteen wat belangrijke elementen zijn van het recht op huisvesting, en hoe deze elementen meegewogen kunnen worden binnen de rechtszaak.

De rechtszaak over de huisuitzettingen in de Tweebosbuurt vindt plaats binnen de juridische kaders van het huurrecht. Volgens het PILP-NJCM moet het recht op huisvesting een belangrijke rol spelen in de belangenafweging die volgens de huurrechtelijke normen moet plaatsvinden.

Het PILP-NJCM hoopt dat het gerechtshof Den Haag de mensenrechten in haar overwegingen zal willen meenemen.

Updates

Op 26 oktober 2021 zal het pleidooi bij het gerechtshof Den Haag in de zaak over de Tweebosbuurt plaatsvinden.

Op zondag 12 september 2021 vond er een grote demonstratie plaats tegen de wooncrisis in Amsterdam. Op 23 oktober zal eenzelfde protest plaatsvinden in Rotterdam, en op 13 november in Den Haag.

Op 9 september publiceerde Recht op de Stad (een initiatief van bewonersgroepen uit verschillende buurten in Rotterdam) een samenvatting van de brief van het PILP-NJCM op haar website.

Daarna heeft Recht op de Stad een brief geschreven aan de Rotterdamse wethouder Kurvers met de oproep de schending van het recht op huisvesting te erkennen en in samenspraak met bewoners zoveel mogelijk te repareren. Zie daarover dit nieuwsbericht in Dagblad 010.

heeft wethouder Kurvers nogmaals opgeroepen om de lopende herstructureringsprojecten in de Tweebosbuurt, Wielewaal, Patrimonium’s hof, Gerdesiamidden en Pompenburg op te schorten, de lopende rechtszaken af te wachten en eerst in gesprek te gaan met bewoners.

Op 6 september stuurde het PILP-NJCM een amicus curiae (opiniebrief) naar het gerechtshof Den Haag, waarin wordt ingegaan op de toepassing van het recht op huisvesting in de lopende rechtszaak over de huisuitzettingen in de Tweebosbuurt. Je kunt de brief hier downloaden.

Op 12 juli 2021 sprak Jelle Klaas bij een expert bijeenkomst georganiseerd door Recht op de Stad over de brief van de VN Speciale Rapporteurs. Het gesprek is hier terug te luisteren.