Het recht op betoging

Picture by Guido van Nespen, CC BY 2.0

Recht op betoging onder druk

Het recht om te demonstreren en de daarmee samenhangende vrijheid van meningsuiting lijken onder druk te staan in Nederland. Hierover heeft de Nationale Ombudsman in maart 2018 een rapport uitgebracht. De conclusie van dat rapport is dat overheden het demonstratierecht in de praktijk niet zelden beschouwen als onderdeel van een belangenafweging: het recht op demonstreren versus het belang van de openbare orde en veiligheid. Volgens de Ombudsman moet de essentie van het grondrecht tot demonstreren voorop staan. Die essentie is dat de overheid zich tot het uiterste moet inspannen om demonstraties te faciliteren en te beschermen, zodat burgers in vrijheid hun mening – hoe impopulair ook – kunnen laten horen. Elke andere houding van de overheid doet afbreuk aan de kern van het demonstratierecht.

Ook advocaten, wetenschappers en NGO’s als Amnesty International en het Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten (NJCM) maken zich zorgen over deze ontwikkelingen.

Voorbeelden van betogingen onder druk

In 2016 zagen we, onder andere, de problematische aanhoudingen van 326 Feyenoord supporters in Rotterdam, een tiental feministen tegen Wilders in Spijkenisse, en 200 anti Zwarte Piet demonstranten in Rotterdam.

In jaren hiervoor zagen we al de eveneens problematische ontwikkelingen rond de aanhouding in Gouda van 90 demonstranten tegen Zwarte Piet, dit terwijl de politie al uitkeek naar ‘mensen met een negroïde of links georiënteerd uiterlijk’. Verder zagen we het thuis bezoeken van mensen die zich hadden uitgesproken tegen Azc’s door de politie en het meerdere keren oppakken van demonstranten tegen het Koningshuis.

In bijna alle bovenstaande gevallen kregen de demonstranten achteraf gelijk en excuses.

Onlangs nog heeft de Amsterdamse kantonrechter de voorman van Pegida in het gelijk gesteld nadat hij door de politie was aangehouden vanwege het tonen van een afbeelding van een hakenkruis dat in de prullenbak gegooid wordt. De rechter oordeelde dat ‘het beperkende voorschrift van de burgemeester de inhoud van de te openbaren gedachten en gevoelens raakt’. De burgemeester had het tonen van het logo niet mogen verbieden. Ook hier dus werd de actievoerder ontslagen van alle rechtsvervolging. Het recht op demonstratie en het recht op de vrijheid van meningsuiting waren, net als in bovengenoemde gevallen, echter al wel beperkt.

Wat doet het PILP?

Het PILP heeft demonstranten en activisten geadviseerd over het recht op demonstratie en de vrijheid van meningsuiting. Zo hebben we onder andere onderzoek laten doen naar het recht om politieagenten te filmen en gaven we juridisch advies voorafgaand, tijdens en na demonstraties.

Zaak Sittard-Geleen

Het PILP voert een procedure namens twee activisten over het recht op vrije meningsuiting en het recht op betoging.

Afgelopen 19 november 2016 legde een burgemeester beperkende voorwaarden op aan een betoging. Actievoerders die in Sittard-Geleen wilden demonstreren tijdens de intocht van Sinterklaas mochten uitsluitend ‘positieve boodschappen [uitdragen], derhalve geen (negatieve) boodschappen over racisme in haar relatie tot het Sinterklaasfeest in al haar facetten’.

Op de zaterdag van de demonstratie, 19 november 2016, besloot de politie te handhaven op de in het besluit gestelde beperkingen. De protestborden met de teksten ‘voor een racismevrij kinderfeest’ en ‘zwarte piet racisme’ werden door de politie ingenomen.

Het PILP diende op 28 december 2016 een bezwaarschrift in tegen de door de burgemeester opgelegde beperkende voorwaarden.

Demonstreren is een grondrecht, net als het daarbij verkondigen van je mening. De door de burgemeester opgestelde beperkingen hebben betrekking op de inhoud van de protestactie, en druisen daarmee in tegen het recht op demonstreren en het daarmee gepaard gaande recht op vrijheid van meningsuiting, zoals vastgelegd in artikel 10 en 11 EVRM. Er is dan ook sprake van censuur.

Op 21 februari 2017 heeft het PILP te horen gekregen dat we de zaak over het recht op demonstratie hebben gewonnen. De commissie bezwaarschriften van de gemeente Sittard-Geleen heeft aan het PILP laten weten het bezwaarschrift kennelijk gegrond te verklaren. De burgemeester heeft tijdens een persconferentie zijn fout toegegeven. Het PILP heeft besloten geen verdere stappen te ondernemen. Deze zaak is hiermee afgesloten, maar we blijven wel actief op het recht op betoging.

Zaak Maastricht

Er loopt er een procedure wegens een inperking van het recht op betoging en vrijheid van meningsuiting in Maastricht. Afgelopen 19 november en 10 december 2017 vonden demonstraties plaats tegen de uitzetting van een Afghaans gezin. Aan beide demonstraties zijn voorwaarden opgelegd die het recht op betoging en het daarmee gepaard gaande recht op vrijheid van meningsuiting zoals vastgelegd in artikel 10 en 11 EVRM onrechtmatig inperken.

Succesvolle interventie van PILP rond inbeslagname politiek materiaal op demonstratie

Op de Climate March op 29 april 2017 besloot de politie enkele honderden politieke kranten in beslag te nemen. De krant, ‘De Socialist’, is een politiek maandblad van de Internationale Socialisten, een radicaal linkse organisatie.

De politie nam de kranten in beslag omdat ze verkocht werden, daarmee zouden ze onder het ventverbod vallen uit de APV (artikel 2.50 lid 3 APV Amsterdam 2008).

De vrijheid van meningsuiting, van artikel 7 van de Grondwet en artikel 10 van het EVRM, beschermt echter ook geschreven vormen van de mening. Ook als die verkocht worden als krant.

Het afnemen van kranten is dan ook censuur en is in strijd met de vrijheid van meningsuiting tijdens demonstraties.

PILP werd gevraagd te interveniëren. We namen contact op met de politie. Per mail en telefonisch hebben we de politie gewezen op de mensenrechten en de jurisprudentie over goederen met een meningsuiting erop. De politie heeft de kranten daarop teruggegeven aan de activisten en heeft het dossier neergelegd bij het OM. Het PILP heeft ook voor het OM nog de (mensen)rechten op een rij gezet.

Vorige maand besloot het OM daarop om de activisten niet te vervolgen.

De politie stuurde daarop een bericht dat er vanaf nu geen politieke kranten meer ingenomen zullen worden.

 

Updates

Er loopt er een procedure wegens een inperking van het recht op betoging en vrijheid van meningsuiting in Maastricht.

Op 21 februari 2017 heeft het PILP te horen gekregen dat we de zaak over het recht op demonstratie in Sittard-Geleen hebben gewonnen. Het bezwaarschrift is kennelijk gegrond verklaard en de burgemeester heeft tijdens een persconferentie zijn fout toegegeven.

 

Share on LinkedInShare on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+